Deprem Anında ve Sonrasında Yapılması Gerekenler

Deprem Gerçeği: Sarsıntı Anında ve Sonrasında Hayatta Kalma Rehberi

Deprem, yer kabuğundaki ani enerji boşalması sonucu meydana gelen ve saniyeler içinde büyük yıkımlara yol açabilen doğal bir afettir. Ülkemizin önemli bir bölümünün deprem kuşağında yer alması, deprem gerçeğiyle yaşamayı ve bu duruma hazırlıklı olmayı zorunlu kılmaktadır. Deprem anında doğru davranışları bilmek ve uygulamak, yaralanma riskini en aza indirirken, deprem sonrasında atılacak bilinçli adımlar ise hem kendi güvenliğimizi sağlamak hem de çevremizdekilere yardımcı olmak açısından kritik öneme sahiptir. Peki, deprem sarsıntısı başladığında ve bittikten sonra neler yapmalıyız?

Deprem Anında (Sarsıntı Sırasında) Yapılması Gerekenler: Sakin Kalın ve Güvenli Davranın!

Deprem sarsıntısı başladığında en önemli kural sakin kalmaktır. Panik, yanlış ve tehlikeli kararlar almanıza neden olabilir. Bulunduğunuz yere göre aşağıdaki adımları uygulayın:

Bina İçindeyseniz:

• ÇÖK-KAPAN-TUTUN: Bu, hayat kurtaran temel tekniktir.
  • ÇÖK: Sağlam bir masa, sıra, mobilya veya iç duvarın yanına çökün. Başınızı ve ensenizi korumak için ellerinizi başınızın arkasında kenetleyin.
  • KAPAN: Başınızı ve boynunuzu düşebilecek eşyalardan koruyacak şekilde kapanın. Mümkünse cenin pozisyonu alın.
  • TUTUN: Sarsıntı sırasında hareket edebilecek olan (masa gibi) bir eşyanın yanındaysanız, bir elinizle ona tutunun.
  Bu pozisyonu sarsıntı tamamen durana kadar koruyun.
• Uzak Durulması Gereken Yerler: Pencerelerden, cam eşyalardan, dış duvarlardan, devrilebilecek yüksek mobilyalardan (kitaplık, gardırop), ağır eşyalardan ve aydınlatma armatürlerinden uzak durun.
• Asansörü Kullanmayın: Asla asansöre binmeyin. Elektrikler kesilebilir ve mahsur kalabilirsiniz.
• Merdivenlere Koşmayın: Sarsıntı anında merdivenler tehlikeli olabilir, hasar görebilir veya kalabalık nedeniyle izdiham yaşanabilir. Bulunduğunuz katta güvenli bir yerde kalın.
• Balkon ve Teraslardan Uzak Durun: Buralar yıkılma riski taşıyan alanlardır.
• Yataktaysanız: Kalkmaya çalışmayın. Başınızı bir yastıkla koruyarak sırtüstü yatın ve sarsıntının bitmesini bekleyin. Üzerinize düşebilecek eşyalar varsa en yakın güvenli alana geçmeye çalışın.
• Tekerlekli Sandalyedeyseniz: Tekerlekleri kilitleyin ve başınızı/boynunuzu ellerinizle veya bir kitap/yastıkla koruyun.

Açık Alandaysanız:

• Binalardan Uzaklaşın: Binalardan, duvar diplerinden, enerji hatlarından, direklerden, ağaçlardan ve reklam panolarından uzaklaşarak açık bir alana gidin.
• Çökün ve Başınızı Koruyun: Açık alanda yere çökün ve başınızı kollarınızla koruyun.
• Deniz Kenarındaysanız: Kıyıdan uzaklaşarak yüksek yerlere gidin. Tsunami tehlikesi olabilir.

Araç İçindeyseniz:

• Güvenli Bir Yerde Durun: Mümkünse binalardan, köprülerden, üst geçitlerden, tünellerden ve enerji hatlarından uzakta, yolun kenarına çekip durun.
• Araç İçinde Kalın: Sarsıntı durana kadar araç içinde kalın. Başınızı ve ensenizi koruyun.
• Radyoyu Dinleyin: Yetkililerin duyurularını takip etmek için aracın radyosunu açın.

Deprem Sonrasında (Sarsıntı Durduktan Sonra) Yapılması Gerekenler: Kontrollü ve Dikkatli Olun!

İlk sarsıntı durduktan sonra artçı depremlerin olabileceğini unutmayın. Sakinliğinizi koruyarak aşağıdaki adımları izleyin:

1. Kendinizi ve Çevrenizdekileri Kontrol Edin: Yaralanıp yaralanmadığınızı kontrol edin. Ciddi bir yaralanmanız yoksa, çevrenizdeki diğer kişilerin (özellikle çocuklar, yaşlılar, engelliler) durumunu kontrol edin ve ilk yardım uygulayın (eğitiminiz varsa).
2. Tehlikeleri Kontrol Edin (Gaz, Elektrik, Su, Yangın):
   • Gaz Kaçağı: Gaz kokusu alırsanız hemen vanayı kapatın, pencereleri açın ve binayı terk edin. Elektrik düğmelerine dokunmayın, kibrit veya çakmak yakmayın. Yetkililere haber verin.
   • Elektrik: Hasarlı kablolar veya kıvılcımlar görürseniz ana sigortayı kapatın. Elektrikli aletleri fişten çekin.
   • Su: Su tesisatında hasar varsa ana vanayı kapatın.
   • Yangın: Küçük bir yangın varsa ve güvenliyse söndürmeye çalışın. Büyük bir yangın varsa hemen binayı terk edin ve itfaiyeye haber verin.
3. Binayı Güvenli Bir Şekilde Terk Edin (Gerekirse): Binanızda ciddi hasar varsa (duvarlarda derin çatlaklar, eğilmiş kolonlar vb.), artçı sarsıntılarda yıkılma riski olabileceğinden binayı dikkatlice terk edin. Merdivenleri kullanın (asansörü asla!). Yanınıza acil durum çantanızı alın.
4. Ayakkabı Giyin: Kırık cam parçaları ve molozlar nedeniyle yaralanmamak için mutlaka sağlam ayakkabılar giyin.
5. Telefonları Meşgul Etmeyin: Telefon hatlarını acil durumlar dışında (yardım çağırmak gibi) meşgul etmeyin. SMS veya internet tabanlı mesajlaşma uygulamalarını tercih edin.
6. Resmi Duyuruları Takip Edin: Radyo veya diğer güvenilir kaynaklardan yetkililerin yapacağı duyuruları ve talimatları takip edin. Söylentilere itibar etmeyin.
7. Toplanma Alanına Gidin: Yetkililer tarafından belirlenmiş güvenli toplanma alanlarına gidin. Yolları acil durum araçları için açık bırakın.
8. Hasarlı Binalara Girmeyin: Yetkililer güvenli olduğunu belirtmedikçe hasarlı binalara kesinlikle girmeyin. Artçı sarsıntılar tehlike yaratabilir.
9. Yardımlaşın: Güvenliyseniz, komşularınıza ve yardıma ihtiyacı olanlara (özellikle özel ihtiyaç sahiplerine) destek olun.
10. Acil Durum Çantanızı Kullanın: Temel ihtiyaçlarınız için hazırladığınız acil durum çantanızdaki malzemeleri kullanın.

Sonuç: Hazırlık ve Bilinç Hayat Kurtarır

Deprem, kaçınılmaz bir doğa olayıdır ancak alacağımız önlemler ve doğru davranış modelleriyle vereceği zararı en aza indirmek mümkündür. Deprem öncesinde evinizde ve iş yerinizde güvenli alanları belirlemek, eşyaları sabitlemek ve acil durum çantası hazırlamak; deprem anında sakin kalarak Çök-Kapan-Tutun uygulamak ve deprem sonrasında kontrollü hareket etmek, hayatta kalma şansımızı artıran en önemli faktörlerdir. Deprem bilincini artırmak ve hazırlıklı olmak, hem kendimiz hem de toplumumuz için bir sorumluluktur.